Zaans Museum foto Pascal FielmichDe algemene vergadering voor leden van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen zal geen doorgang kunnen vinden op 18 april 2020. In verband met de ontwikkelingen rond het Coronavirus is de vergadering verplaatst naar 7 november 2020. 

Het Zaans Museum is een cultuurhistorisch museum op de Zaanse Schans in de Nederlandse gemeente Zaanstad. Het museum is opgericht in 1998 en toont cultuurhistorische en streekgebonden collecties over de woon- en industriële cultuur van de Zaanstreek. Veel industrie is in de Zaanstreek begonnen: papier, rijst, zetmeel, hout, cacao, koekjes. De windmolens vormden de grote voorlopers en in het begin letterlijk de aandrijvers van fabricageprocessen van de fabrieken.

De Zaanse Schans oogt vandaag de dag lieflijk, maar was ooit een druk industrie- en handelsgebied. Het museum is onderdeel is van het openluchtmuseum Zaanse Schans. De koekjesfabriek, de Verkade Experience, is sinds 2009 het hart van het museum. Op levendige wijze wordt bijna tastbaar hoe het er aan toe ging in de chocolade- en biscuitjesfabriek van weleer. Naast een mooie verzameling werkende machines voor de aanmaak en verwerking van chocolade is er ook aandacht voor de geschiedenis van de familie Verkade.

De collectie van het museum is voortgekomen uit de Zaanlandse Oudheidkundige Verzameling van Jacob Honig Jansz Jr. Binnen de collectie wooncultuur toont het museum streekdracht, Zaans beschilderd meubilair en gebruiksvoorwerpen uit Zaanse woonhuizen. De industriële collectie omvat erfgoed afkomstig van grote Zaanse bedrijven als Bruynzeel, Honig, Albert Heijn, Lassie en de eerdergenoemde Verkade experience.

Het Zaans Museum is gevestigd in een modern gebouw van 16.500 m³, ontworpen door architect Cor van Hillo. De open architectuur van het gebouw sluit goed aan bij de historische reconstructie op de Zaanse Schans. Het museum heeft een uitstekend educatief programma. De interactieve audiotour maakt de presentatie van de vaste collectie aantrekkelijk voor elke bezoeker.

Naast het hoofdgebouw heeft het museum drie locaties met levende geschiedenis op de Zaanse Schans: de Kuiperij, het Jisperhuisje en Wevershuis. Andere dependances van het Zaans Museum zijn het Czaar Peterhuisje in het centrum van de stad Zaandam en het Hembrug Museum op Hembrug.

Kuiperij

In de kuiperij staat de ambacht van het kuipen omstreeks 1960 centraal. Het interieur van de kuiperij is afkomstig van kuiperij en vatenhandel S.R. Tiemstra en Zonen uit Oostzanerwerf. Bij zijn overlijden in 1999 droeg de laatste kuiper, Jaap Tiemstra, de kuiperij en inboedel in zijn geheel over aan het Zaans Museum, die het in 2011 plaatste op de Zaanse Schans.[5] De gekuipte vaten deden dienst als verpakkingsmateriaal voor boter, melk, azijn, olie, vis, vruchten, groenten, jenever, rum en alle soorten bieren en wijnen.

Jisperhuisje

In het Jisperhuisje, een vissershuis uit Jisp, toont het Zaans Museum het leven van een vissersvrouw van voor de industriële revolutie (halverwege de negentiende eeuw). Het huisje is een replica, het origineel dateert uit 1860 en is te zien in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.

Wevershuis

Het 18e-eeuwse Wevershuis is afkomstig uit Assendelft en in 2016 overgeplaatst. In het Wevershuis staat de ambacht van het zeildoek weven in de negentiende eeuw centraal. Het huis stond destijds aan de Dorpsstraat te Assendelft. In 2015 is het huis op de Zaanse Schans heropgebouwd.